Σε πολλές περιπτώσεις, ο κληρονόμος καλείται να αποδείξει το κληρονομικό του δικαίωμα, ώστε να επωφεληθεί της κληρονομίας (λ.χ. σε τράπεζες). Για τον σκοπό αυτό, εκδίδεται το κληρονομητήριο, το οποίο αποτελεί το πιστοποιητικό που αποδεικνύει το κληρονομικό δικαίωμα του κληρονόμου, καταπιστευματοδόχου, κληροδόχου. Ο κληρονόμος τεκμαίρεται μαχητά ότι έχει εκείνος το δικαίωμα που αναγράφεται στο κληρονομητήριο (αρ. 1956 ΑΚ). Η έκδοση κληρονομητηρίου δεν έχει να κάνει με τη δημοσίευση διαθήκης ή με την κήρυξη της ως κυρίας. Είναι δύο διαφορετικά πράγματα και δύο διαφορετικές διαδικασίες. Η δημοσίευση διαθήκης είναι η διαδικασία κατά την οποία δημοσιεύται και γίνεται γνωστή μία διαθήκη. Η κήρυξη της διαθήκης ως κυρίας, σημαίνει μόνο ότι αν περάσουν 5 χρόνια δεν προσβάλλεται από κανένα για το κύρος της. Για την κήρυξη της διαθήκης ως κυρίας απαιτείται δικαστήριο και παράσταση δικηγόρου, αλλά μετά πρέπει ή να εκδοθεί κληρονομητήριο ή να γίνει αποδοχή των κληρονομιαίων απο τον κληρονόμο εκ διαθήκης.

Κληρονομητήριο είναι το πιστοποιητικό που, υστέρα από σχετική δικαστική απόφαση, εκδίδει ο γραμματέας του δικαστηρίου της κληρονομιάς, αναφορικά με τα δικαιώματα των κληρονόμων, καταπιστευματοδόχων και κληροδόχων, όπως επίσης αναφορικά με τις εξουσίες των ενδεχόμενων εκτελεστών διαθήκης (ΑΚ 1956). Το πιστοποιητικό τούτο δημιουργεί (μαχητό) τεκμήριο ισχύος των βεβαιούμε¬νων σ’ αυτό δικαιωμάτων και εξουσιών (821, καθώς και ΑΚ1962), με αποτέλεσμα να είναι ισχυρή κάθε σχετική δικαιοπραξία τρίτου προσώπου, το οποίο καλόπιστα στηρίχθηκε στο πιστοποιητικό (822, καθώς και ΑΚ 1963). Στην περίπτωση που υπάρχουν περισσότεροι του ενός κληρονόμοι, ανεξάρητα από το ποιος θα προχωρήσει σε αίτηση έκδοσης του κληρονομητηρίου, παρέχεται ένα κοινό κληρονομητήριο (αρ. 1960 ΑΚ). Η αίτηση έκδοσής του κατατίθεται στο δικαστήριο της κληρονομίας κατά τη διαδικασία της εκούσιας δικαιοδοσίας και συγκεκριμένα, στο Ειρηνοδικείο στην περιφέρεια του οποίου ο κληρονομούμενος (θανών) είχε κατά το χρόνο του θανάτου του την κατοικία του και, αν δεν είχε κατοικία, τη διαμονή του και, αν δεν είχε διαμονή, το Ειρηνοδικείο της πρωτεύουσας του κράτους.
Κύριο (αμιγώς διαπλαστικό) αντικείμενο της δίκης για την έκδοση κληρονομητηρίου είναι να εκδοθεί δικαστική διαταγή, ως ρυθμιστικό μετρό, που θα έχει δέκτη το γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομιάς να χορηγήσει το ζητούμενο πιστοποιητικό, με το οποίο θα βεβαιώνονται τα δικαιώματα των κληρονόμων, καταπιστευματοδόχων και κληροδόχων, όπως επίσης και οι εξουσίες του εκτελε¬στή διαθήκης. Επισημαίνεται ότι η διαταγή απευθύνεται προς το γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομιάς.
Η αίτηση κληρονόμου, καταπιστευματοδόχου ή κληροδόχου για την πα¬ροχή κληρονομητηρίου στηρίζεται, σύμφωνα με το άρθρο 1957 ΑΚ, όπως αυτό συμπληρώνεται εμμέσως με τα άρθρα 1961 ΑΚ και 820 ΠολΔ, στην επίκληση:
– του θανάτου του κατονομαζόμενου ως κληρονομούμενου προσώπου, με μνεία του χρόνου και του τόπου θανάτου του,
– της διαθήκης, στην οποία στηρίζεται το δικαίωμα του αιτούντα, καθώς και κάθε άλλης διαθήκης που είχε συντάξει ο κληρονομούμενος ή, αντιθέτως, της ανυπαρ¬ξίας διαθήκης, οπότε πρέπει να αναφέρεται ο θεμελιωτικός της εξ αδιαθέτου κληρονομικής διαδοχής βαθμός συγγένειας του αιτούντα και των άλλων δι¬καιούχων με τον κληρονομούμενο,
– αν η αίτηση υποβάλλεται από μη δικαιούχο διάδικο, όπως από τους δανειστές του κληρονόμου ή από το σύνδικο της πτώχευσης του, θα πρέπει να γίνεται επίκληση και του ότι ο εκτός δίκης αληθινός δικαιούχος έχει ήδη αποδεχθεί την κληρονομιά,
– των ονομάτων όλων όσων αποκτούν κληρονομικό δικαίωμα, καταπίστευμα ή κληροδοσία, καθώς και του ενδεχόμενου εκτελεστή της σχετικής διαθήκης, με μνεία του ότι δεν υπάρχουν άλλα πρόσωπα που να αποκλείουν ή να περιορίσουν τα δικαιώματα των αναφερόμενων στην αίτηση δικαιούχων ή, αν υπάρχουν πρόσωπα με επικρατέστερα κληρονομικά δικαιώματα, πρέπει να γίνεται επίκληση του τρόπου έκπτωσής τους,
– της κληρονομικής μερίδας καθενός, καθώς και των αντικειμένων που αποκτά κάθε δικαιούχος,
– των όρων ή περιορισμών, με τους οποίους η κληρονομιά, το καταπίστευμα ή η κληροδοσία περιέρχεται σε καθέναν,
– της ενδεχόμενης υποχρέωσης σε συνεισφορά.

Την αίτηση προς το δικαστήριο για να διαταχθεί η έκδοση κληρονομητηρίου νομιμοποιούνται να υποβάλουν:
– ο κληρονόμος, δίχως να χρειάζεται η σύμπραξη κατά την υποβολή της αίτησης και των άλλων ενδεχόμενων συγκληρονόμων, ούτε προηγούμενη δήλωση του αιτούντα ή των άλλων συγκληρονόμων περί αποδοχής της κληρονομίας, αφού μόνη η υποβολή της αίτησης για το κληρονομητήριο ή η παρέμβαση στη σχετική δίκη συνιστά σιωπηρή αποδοχή της κληρονομίας, εκτός αν ο νόμος αποκλείει στο συγκεκριμένο κληρονόμο τη σιωπηρή αποδοχή, οπότε απαιτείται τυπική αποδοχή για τη νομιμοποίηση του κληρονόμου προς υποβολή της αίτησης για την έκδοση κληρονομητηρίου, αν το πρόσωπο του κληρονόμου είναι άδηλο, όπως ιδίως όταν η διαθήκη περιέχει διάταξη υπέρ των πτωχών, δίχως ειδικότερο προσδιορισμό τους, τότε την έκδοση κληρονομητηρίου νομιμοποιείται να ζητήσει εκείνο το νομικό πρόσωπο που θεωρείται ότι κληρονομεί, δηλαδή το πτωχοκομείο του δήμου ή της κοινότητας, όπου ο διαθέτης είχε την τελευταία κατοικία ή διαμονή του, διαφορετικά κάποιο άλλο παραπλήσιο αγαθοεργό ίδρυμα, και σε τελευταία επικουρική θέση ο δήμος ή η κοινότητα, που υποχρεούνται να διαθέσουν το αντικείμενο που καταλείφθηκε για τους πτωχούς της περιφέρειας τους (ΑΚ 1792) .
– ο καταπιστευματοδόχος, και μάλιστα και πρίν ακόμη του επαχθεί η κληρονομιά, αφού τότε πια θα νομιμοποιείται ως κληρονόμος, ενώ εξάλλου η δυνατότητα του να πουλήσει το δικαίωμα από το καταπίστευμα, ως δικαίωμα προσδοκίας, στηρίζει επαρκώς το έννομο συμφέρον του να ζητήσει την έκδοση κληρονομητηρίου και πρίν από την επαγωγή της κληρονομίας .
– ο κληροδόχος, αλλά μόνον εφόσον αποκτά αυτοδικαίως άμεσο δικαίωμα επί του αντικειμένου της κληροδοσίας, και όχι όταν έχει απλώς ενοχικό δικαίωμα κατά του κληρονόμου προς παροχή του κληροδοτήματος .
– ο εκτελεστής διαθήκης .
– ο κληρονόμος του κληρονόμου, οι δανειστές της κληρονομιάς που έχουν δικαίωμα σε αναγκαστική εκτέλεση, δηλαδή εφόσον κατέχουν εκτελεστό τίτλο (922) .
– οι δανειστές του κληρονόμου, καταπιστευματοδόχου ή κληροδόχου, ασκώντας πλαγιαστικώς τα δικαιώματα του οφειλέτη τους (72, 922) .
– ο σύνδικος της πτώχευσης του κληρονόμου, καταπιστευματοδόχου ή κληροδόχου και
– ο αγοραστής της κληρονομιάς.
Αρμόδιο να δικάσει τη σχετική αίτηση και να διατάξει το γραμματέα να χο-ρηγήσει το σχετικό κληρονομητήριο είναι αποκλειστικώς το κατά το άρθρο 810 δικαστήριο της κληρονομιάς, δηλαδή το Ειρηνοδικείο, στην περιφέρεια του οποίου ο κληρονομούμενος είχε κατά το χρόνο του θανάτου του την κατοικία του και, αν δεν είχε κατοικία, τη διαμονή του, και αν δεν είχε ούτε διαμονή, το Ειρηνοδικείο της πρωτεύουσας του κράτους. Από τη συνδρομή τοπικής αρμοδιότητας του δικαστηρίου τούτου προσδιορίζεται και η διεθνής του δικαιοδοσία (3 § 1), και μάλιστα ακόμη και αν το δίκαιο της ιθαγένειας του κληρονομουμένου δεν γνωρίζει το θεσμό του κληρονομητηρίου, όπως επίσης ακόμη και αν η κληρονομική περιουσία δε βρίσκεται στην ημεδαπή. Η αίτηση να διαταχθεί ο γραμματέας του δικαστηρίου της κληρονομιάς να χορηγήσει κληρονομητήριο δεν είναι από τη φύση της δεκτική προσωρινής δικαστικής προστασίας με προσωρινή διαταγή κατά την έννοια του άρθρου 781 ΚΠολδ.
Η αίτηση για έκδοση κληρονομητηρίου πρέπει οπωσδήποτε να περιέχει: 1) την χρονολογία θανάτου του κληρονομουμένου, 2) τη διαθήκη και το περιεχόμενό της ή τη συγγενική σχέση που στηρίζει το κληρονομικό δικαίωμα, 3) ότι δεν υπάρχουν άλλα πρόσωπα που να αποκλείουν ή να περιορίζουν το κληρονομικό δικαίωμα, 4) αν υπάρχουν άλλες διαθήκες, το περιεχόμενό τους, 5) αν εκκρεμεί δίκη για το κληρονομικό δικαίωμα (αρ. 1957 ΑΚ).
Μετά την κατάθεση της αίτησης, αυτή αναρτάται – δημοσιεύεται στο αρμόδιο Ειρηνοδικείο για έντεκα (11) ημέρες, αρχής γενομένης από την επομένη της ημερομηνίας κατάθεσης της ως άνω αίτησης.
Κατά τη συζήτηση της αίτησης προσκομίζονται στο Δικαστήριο: α) Ληξιαρχική πράξη θανάτου του αποβιώσαντος, β) Πιστοποιητικό πλησιεστέρων συγγενών του θανόντος, γ) Πιστοποιητικό περί μη δημοσίευσης διαθήκης (με ημερομηνία έκδοσης που να καλύπτει τη δικάσιμο), δ) Πιστοποιητικό περί μη αποποίησης κληρονομικού δικαιώματος (με ημερομηνία έκδοσης που να καλύπτει τη δικάσιμο), ε) Πιστοποιητικό περί μη αμφισβήτησης κληρονομικού δικαιώματος (με ημερομηνία έκδοσης που να καλύπτει τη δικάσιμο). Τα ανωτέρω πιστοποιητικά (μη δημοσίευσης διαθήκης, μη αποποίησης κληρονομικού δικαιώματος και μη αμφισβήτησης κληρονομικού δικαιώματος) πρέπει να προσκομίζονται με ημερομηνία που να καλύπτει τη δικάσιμο.
Κατόπιν, ο αρμόδιος Ειρηνοδίκης ελέγχει τη νομιμότητα του συνόλου των εγγράφων και εν συνεχεία εκδίδει το κληρονομητήριο. Κατά της απόφασης που διατάσσει την χορήγηση του κληρονομητηρίου στον αιτούντα, επιτρέπεται η άσκηση έφεσης εντός είκοσι (20) ημερών από την δημοσίευσή του. Εφόσον δεν ασκηθεί έφεση, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να λάβει μετά την παρέλευση των είκοσι (20) ημερών το κληρονομητήριο.

Σχέδιο αίτησης για την έκδοση Κληρονομητηρίου
Ενώπιον του Ειρηνοδικείου Αθηνών
(διαδικασία εκούσιας δικαιοδοσίας)
αίτηση
Του ……………………………. για την έκδοση κληρονομητηρίου σχετικά με την κληρονομιά του ……….
……………………………………………..
Στις ………………………. αποβίωσε εδώ στην Αθήνα ο ……………………………, που κατά το χρόνο του θανάτου του ήταν κάτοικος Αθηνών, στην οδό ……………………………….., όπου διέμενε. Όπως προκύπτει από το υπ’ αριθμ. …………………………. πιστοποιητικό του γραμματέα του δικαστηρίου Σας, έως τις ………………………….. δεν είχε δημοσιευθεί διαθήκη του, ούτε έχω καμία ένδειξη ότι είχε συντάξει διαθήκη. Έτσι κληρονομείται εξ αδιαθέτου από εμένα τον αιτούντα, ο οποίος, όπως προκύπτει από το υπ’ αριθμ. ……………………………………. πιστοποιητικό του δήμου Αθηναίων είμαι ο μοναδικός εγγύτερος συγγενής του, ως νόμιμο τέκνο της αδελφής του ………………………………………… , που έχει προαποβιώσει, και του νόμιμου συζύγου της …………………………… . Άλλα πρόσωπα που να αποκλείουν ή να περιορίζουν το εξ αδιαθέτου κληρονομικό μου δικαίωμα δεν υπάρχουν, και φυσικά δεν εκκρεμεί καμία δίκη αναφορικά με το κληρονομικό μου δικαίωμα.
Η γνωστή σε μένα κληρονομική περιουσία συγκροτείται από το προαναφερόμενο ακίνητο επί της οδού ……………………………. και την οικοσκευή του.
Επειδή κατά τα άρθρα 1956 ΑΚ και 819 ΠολΔ, ο κληρονόμος έχει δικαίωμα να ζητήσει από το δικαστήριο της κληρονομιάς να διατάξει το γραμματέα του να χορηγήσει πιστοποιητικό (κληρονομητήριο), με το οποίο να βεβαιώσει το κληρονομικό του δικαίω¬μα.
Επειδή η αίτηση μου είναι παραδεκτή και βάσιμη, νομικώς και ουσιαστικώς,
Για τους λόγους αυτούς
ζητώ
να εκδοθεί απόφαση, με την οποία να διαταχθεί ο γραμματέας του δικαστηρίου Σας να μου χορηγήσει πιστοποιητικό ότι είμαι ο μοναδικός κληρονόμος του …………. .

Αθήνα, 17 Νοεμβρίου 1992
ο πληρεξούσιος δικηγόρος